ایده‌ی سلامت غذایی در ذهن ایرانیان؛ نگاهی به نگرش ایرانیان درباره تغذیه سالم

درباره گزارش

گزارش «ایده‌ی سلامت غذایی در ذهن ایرانیان» دومین پژوهش فودکس ایران در مجموعه مطالعات مرتبط با فرهنگ و رفتار غذایی در ایران است. این پژوهش با مشارکت حدود ۴۸۰۰ نفر تلاش می‌کند به یک پرسش بنیادی پاسخ دهد: وقتی یک ایرانی می‌گوید یک غذا سالم است، دقیقاً چه مفهومی در ذهن دارد؟

برای پاسخ به این سؤال، پژوهش تنها به نگرش افراد اکتفا نمی‌کند و موضوعاتی مانند دانش تغذیه‌ای، میزان شناخت نشان‌های درج‌شده بر محصولات غذایی، منابع کسب اطلاعات، رفتار خرید و نحوه استفاده از دانش تغذیه‌ای در تصمیم‌های روزمره را نیز بررسی می‌کند.

غذای سالم از نگاه ایرانیان

نتایج نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از ایرانیان مفهوم سلامت غذا را بیش از هر چیز با «مغذی بودن»، «طبیعی یا ارگانیک بودن» و «تازه بودن» پیوند می‌دهند. در مجموع حدود ۵۷ درصد از پاسخ‌ها به این سه مفهوم اختصاص یافته است. ویژگی‌هایی مانند کم‌قند بودن، کم‌چرب بودن، کم‌کالری بودن یا توصیه پزشک در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

این یافته برای برندهای صنایع غذایی اهمیت بالایی دارد، زیرا نشان می‌دهد برداشت مصرف‌کننده از مفهوم «سالم» لزوماً فقط بر شاخص‌های فنی تغذیه‌ای استوار نیست و مفاهیمی مانند تازگی و طبیعی بودن نیز نقش مهمی در ادراک او دارند.

فاصله میان دانش و رفتار

گزارش نشان می‌دهد توجه به سلامت تغذیه‌ای، جست‌وجوی اطلاعات و استفاده واقعی از این اطلاعات در زمان خرید کاملاً یکسان نیستند. میانگین استفاده از اطلاعات تغذیه‌ای در هنگام خرید حدود ۵۴ درصد گزارش شده است و با افزایش سن نیز میزان استفاده از این اطلاعات به‌تدریج بیشتر می‌شود.

در بخش دانش تغذیه‌ای نیز پاسخ‌دهندگان درباره مصرف آب شناخت نسبتاً مناسبی داشتند، اما درباره میزان مناسب مصرف گروه‌هایی مانند میوه و سبزیجات، گوشت و غلات، میزان پاسخ صحیح بسیار پایین‌تر بود. گزارش این وضعیت را نشانه‌ای از شکاف اطلاعاتی در حوزه تغذیه می‌داند.

نقش اینترنت و شبکه‌های اجتماعی

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، نقش بسیار پررنگ فضای دیجیتال در شکل‌گیری دانش تغذیه‌ای است. نزدیک به دو سوم مخاطبان اینترنت و شبکه‌های اجتماعی را از منابع اصلی کسب اطلاعات خود معرفی کرده‌اند و در میان شبکه‌های اجتماعی، اینستاگرام و تلگرام جایگاه غالب دارند.

این موضوع برای برندهای غذایی، متخصصان سلامت، سیاست‌گذاران و تولیدکنندگان محتوا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا فضای دیجیتال نه فقط محل رقابت تجاری برندها، بلکه یکی از مهم‌ترین بسترهای شکل‌گیری برداشت مردم درباره سلامت و تغذیه است.

کاربرد گزارش

این گزارش می‌تواند برای مدیران و فعالان صنایع غذایی و نوشیدنی، تیم‌های بازاریابی و برندینگ، پژوهشگران رفتار مصرف‌کننده، متخصصان توسعه محصول، کارشناسان تغذیه و سیاست‌گذاران مفید باشد. یافته‌ها می‌توانند به درک بهتر زبان و ذهن مصرف‌کننده، طراحی ارتباطات سلامت‌محور، توسعه محصولات جدید و انتخاب کانال‌های مناسب برای انتقال اطلاعات کمک کنند.

توجه درباره استفاده از داده‌ها

داده‌های این پژوهش بر اساس خوداظهاری مخاطبان جمع‌آوری شده‌اند و مانند هر پژوهش نگرش‌سنجی، به دوره زمانی انجام مطالعه وابسته‌اند. خود گزارش نیز تأکید می‌کند که این داده‌ها پس از گذشت زمان طولانی نباید به‌تنهایی مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرند.